TÜRKİYE’DE SU SORUNUNUN ÇÖZÜMLERİ

   SU  HAYATTIR !.. HAYATINA SAHİP  ÇIK !..

Türkiye’de  çeşitli  amaçlara  yönelik  kullanılan  toplam  su  miktarı  110  milyar  metreküp.Yüzey  ve  yeraltı  suyu potansiyeli  miktarı  yurt  içindeki  akarsulardan   95  milyar  metreküp , komşu  ülkelerden  gelen  akarsulardan  3  milyar  metreküp , 12  milyar  metreküp de  yeraltı  suyu   toplam  potansiyeli  oluşturuyor.  110  milyar  metreküp  suyun  suyun  sadece  39,3  milyar  metreküpü  kullanılırken  geriye  kalan   75  milyar  metreküplük  su  halen  değerlendirilemiyor.

Bir  ülkenin  su  zengini  sayılabilmesi  için  yılda  ortalama   kişi  başına  10  bin  metreküp  su  düşmesi  gerekiyor.Kişi  başına  düşen  su  potansiyeli  1000  metreküpten  az  olan  ülkeler  ise  su  fakiri  olarak  tanımlanıyor.Bu  rakamlara  göre  su  zengini  bir  ülke  olmayan  Türkiye’de  kişi  başına  düşen  kullanılabilir  su  miktarı  3 bin 690  metreküp.Dünya  ortalaması  olan  7 bin 600  metreküpün  yaklaşık  yarısına  denk  gelen  bir  değer  nedeniyle  Türkiye  su  fakiri  olmamakla  birlikte  ‘’suyu  az”  bulunan  ülkeler  arasında  yer  alıyor.Kişi  başına  düşen  yıllık  teknik  ve  ekonomik  açıdan  kullanılabilir  su  miktarı  1735  metreküp  civarında.

Devlet  İstatistik  Enstitüsü’nün  verilerine  göre  2030  yılına  kadar  Türkiye nüfusunun 100 milyona  ulaşması  durumunda  kişi  başına  düşecek  su  miktarı  1000  metreküpe  düşecek.

 Türkiye  26  hidrolojik  havzaya  bölünmüş  durumda.Bu  havzaların  15′i nehir  havzası , 7’si  irili  ufaklı  akarsulardan  oluşan  müteferrik  havza , 4′ü  denize  boşalımı  olmayan  kapalı  havza . Ülkemizdeki   su  havzalarında  ekonomik  olarak  sulanabilir  alanların  tümünün  2030  yılına  kadar  geliştirildiği  kabul  kabul  edildiğinde ,  26  nehir  havzasının  15′inde  su  kullanımının  yenilenebilir  su  potansiyeli  limitini  aştığı, 3 havzanın  ise bu  sınıra  yaklaştığı  görülüyor.Yenilenebilir  su  potansiyelini  aşan  havzalar Meriç , Ergene , Gediz ,  Büyük Menderes , Burdur  gölü ,Akarçay ,  Konya  ve Asi Nehri, Sakarya , Ceyhan ve Van  havzalarında da limite  ulaşılmak  üzere.Batı  Akdeniz , Antalya , Çoruh  ve Dicle  havzalarında  kişi başına  düşen  toplam  yıllık  akım  miktarı  diğer  havzalardan  daha  yüksek.

 İstanbul Büyükşehir  Belediyesi’nin  verilerine   göre  dünyada  ortalama  yüzde  22  olan  su  kaçağı  oranı , İstanbul’da  yüzde  27′lerde.Bunun  yüzde  10′u  şebeke  ve  isale  hattı  kaçakları.Geriye  kalan  yüzde  17’si  borulardan  kaçak  olarak kullanılan  su  miktarı.İstanbul’da  son  4  yılda su  tüketimi  4  misli  arttı , 200 bin  yeni  aile  su alır  duruma  geldi.

ÜLKEMİZDEKİ SU VARLIĞI

(DSİ verileri)

Türkiye yıllık yağış ortalaması (aritmetik) ……………………………642,6 mm

Türkiye’ye düşen yıllık ortalama yağış miktarı ……………………..501,0 km³

Yerüstü Suları

Yıllık akış (ortalama) ……………………………………………………….186,05 km³

Yıllık akış/yağış oranı …………………………………………………………. 0.37

Tüketilebilecek yıllık su miktarı (ortalama) …………………………..95,00 km³

Fiili yıllık tüketim ………………………..(2001 yılı) …………………….33,30 km³

Yeraltı Suları

Çekilebilir yıllık su potansiyeli ………………………………………….. 13,66 km³Tahsis edilen miktar ……..(2002 yılı)…………………………………….10,39 km³

Fiili yıllık tüketim …………(2002 yılı)………………………………………6,23 km³

Türkiye 26 adet hidrolojik havzaya bölünmüştür. Belirlenen 26 havza, 15 adedi nehir havzası, 7 adedi irili ufaklı akarsulardan oluşan müteferrik havza, 4 adedi ise, denize boşalımı olmayan kapalı havzalardan meydana gelir.

Akarsu Havzalarına Göre Yıllık Ortalama Su Potansiyeli

Havza Adı Ortalama Potansiyel OrtalamaYıllık Akış İştirak Oranı Yıllık Verim

(km³) (%) (l/s/km²)

Fırat Havzası	31,61	17,0	8,3
Dicle Havzası	21,33	11,5	13,1
Doğu Karadeniz Havzası	14,90	8,0	19,5
Doğu Akdeniz Havzası	11,07	6,0	15,6
Antalya Havzası	11,06	5,9	24,2
Batı Karadeniz Havzası	9,93	5,3	10,6
Batı Akdeniz Havzası	8,93	4,8	12,4
Marmara Havzası	8,33	4,5	11,0
Seyhan Havzası	8,01	4,3	12,3
Ceyhan Havzası	7,18	3,9	10,7
Kızılırmak Havzası	6,48	3,5	2,6
Sakarya Havzası	6,40	3,4	3,6
Çoruh Havzası	6,30	3,4	10,1
Yeşilırmak Havzası	5,80	3,1	5,1
Susurluk Havzası	5,43	2,9	7,2
Aras Havzası	4,63	2,5	5,3
Konya Kapalı Havzası	4,52	2,4	2,5
Büyük Menderes Havzası	3,03	1,6	3,9
Van Gölü Havzası	2,39	1,3	5,0
Kuzey Ege Havzası	2,09	1,1	7,4
Gediz Havzası	1,95	1,1	3,6
Meriç-Ergene Havzası	1,33	0,7	2,9
Küçük Menderes Havzası	1,19	0,6	5,3
Asi Havzası	1,17	0,6	3,4
Burdur Göller Havzası	0,50	0,3	1,8
Akarçay Havzası	0,49	0,3	1,9

Toplam 186,05 100

-Fırat nehri anakol yıllık akışı: 30,25 km³ tür.

-Dicle nehri anakol akışı : 16,24 km³ tür.

-Bu değerler havzaların en mansabındaki baz istasyon akışlarından elde edilmiştir

Bugünkü değerlendirme ile, eksik suyu ve fazla suyu olan havzaları şu şekilde sıralayabiliriz.

Karadeniz ve Akdeniz Havzaları ile, Fırat ve Dicle Havzalarında fazla suyumuz bulunmaktadır. Diğer akarsu havzalarında eksik suyumuz vardır.

Burada tüketilebilecek su miktarı ve yeraltısuyu kullanımı potansiyelleri, ekonomik değerlendirmelerle değişebilecek rakkamlardır. Bu değeri özellikle ülke enerji maliyeti belirler.

Enerji maliyeti düştükçe, sulama amaçlı daha yüksek pompajlar, havzalar arası su aktarımları ekonomik çıkabilir. Derin yeraltısuyu akiferleri işletilebilir. Daha geniş alanlar sulanabilir, daha çok su tüketilebilir. Bugün bile ekonomi sınırları zorlanarak, sınırlı sayıda da olsa, derin akiferlere inilmekte, havzalar arası su aktarımları yapılmaktadır.

Örnek olarak, yeraltısuyunda, 400 – 800 m lik derinlikteki, İstanbul Koç Üniversitesi, Ankara Başkent Üniversitesi, İzmir Kokakola kuyuları verilebilir.

Tekirdağ İçmesuyu Projesi kaynağı, Ergene Havzasındaki yeraltısuyu dur. Su pompajla kıyı havzasına aktarılmaktadır.

İstanbul İçmesuyu Projesi, Trakya’da Karadeniz kıyı Havzasındaki akarsulardan, Anadolu yakasında, Darlık, Yeşilçay ve Melen Havzalarındaki akarsuların havza aktarılmasıyla beslenmektedir.

İzmir İçmesuyu Projesi, Gediz Havzasından, yeraltısuyu olarak, Tahtalı Havzasından yüzey suyu olarak beslenmektedir.

Ankara İçmesuyu Projesinde, Sakarya Havzası artık yetersiz kalmıştır. Filyos Havzasında Gerede Işıklar Projesi ve önümüzdeki yıllar için Kızılırmak Havzasında Kapulukaya Projesi Fizibilite çalışmaları tamamlanmıştır.

Dalaman Havzasından, Bodrum ve Didim gibi turistik merkezlere su aktarma projeleri üzerinde çalışılmaktadır.

Yukarı Seyhan Havzasından, Kızılırmak Havzasına (Develi Ovası) su aktarma projesi inşa halindedir.

Ceyhan Nehri Havzasından, Cevdetiye Regülatörü ile İskenderun kıyı Havzasına su aktarılmaktadır.

Tabii en büyük aktarma projesi, Fırat Havzasından, Habur Havzasına, Atatürk Barajı, 28 km lik iki tünel ile (Urfa Tünelleri) Harran- Ceylanpınar Ovaları sulama projesidir.

Proje tamamlandığında yaklaşık 4,5 10´9 m³/yıl mertebelerinde su aktarımı olacaktır.

Bu değerlendirme gösteriyorki, önümüzdeki yıllarda, “suyu akıllıca” kullanmaktan başka çare yok. Dünyada birçok bölgede tüketici suyu rasyonel olarak kullanmak zorunda kalacak.

Önümüzdeki yıllarda su pahalı tüketim maddeleri arasında yer alacağından, su kullanımı alışkanlıklarında zorunlu değişiklikler olacaktır.

Günde birkaç kez duş yapmak, elimizi yüzümüzü yıkarken, dişimizi fırçalarken, musluğun sürekli açık kalması bize pahallıya mal olacaktır.

ÜLKEMİZDE SU TÜKETİMİ

Yukarda verilen değerlerden de görüldüğü gibi, bugünkü enerji fiyatları ile, yıllık tüketilebilecek su miktarı yaklaşık 110 milyar m³ kabul edildiğinde, 65 milyon nüfusa göre, kişi başına yaklaşık yılda 1700 m³su düşmektedir. Nüfusumuzu 70 milyon alırsak bu değer, 1570 m³ e düşer. Nüfusumuz arttığına göre, önümüzdeki yıllarda bu rakkamın daha da küçüleceğini kabul etmek durumundayız.

Ülkemizdeki tüketilebilecek su miktarını arttırmak, ancak enerji maliyetinin düşmesiyle olasıdır.

Dünyadaki su zengini ülkelerde bu değer 10 000 m³/yıl’ın üzerindedir.

Kanada’da 94 000 m³/yıl, Yeni Zelanda’da 86 000 m³/yıl gibi değerlere ulaşılmaktadır. Buna karşın Kuveyt’te 10 m³/yıl, Arap Emirlikleri’nde 58 m³/yıl, Libya’da 113 m³/yıl, Suudi Arabistan’da 118 m³/yıl ve Singapur’da 149 m³/yıl gibi çok düşük değerler görülmektedir.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO)nun hazırladığı “Dünya Su Gelişme Raporu”nda, tatlısu kaynakları değerlendirilmesinde, Türkiye dünyada 45. sırada yer almaktadır.

Dünyanın bir çok bölgesinde olduğu gibi, bugün ülkemizde de en fazla su, tarımsal sulamalarda kullanılmaktadır. Bu nedenle, öncelikle Türkiye’nin toprak kaynaklarını kısaca gözden geçirmekte yarar vardır.

TOPRAK KAYNAKLARI

Türkiye yüzölçümü (izdüşüm alanı) …………………………….77,95 milyon ha

Tarım arazileri ………………………………………………………….28,05 milyon ha

Sulanabilir arazi ………………………………………………………..25,85 milyon ha

Ekonomik olarak sulanabilecek alan ……………………………..8,50 milyon ha

Yukarıda açıkça görüldüğü gibi, 25,85 milyon ha olarak belirlenen sulanabilir özellikteki tarım alanlarımızın, ancak 8,50 milyon ha lık kesiminin ekonomik olarak sulanabilmesi için yeterli su kaynağına sahibiz.

Bugünkü fiili sulama alanı 2,50 milyon ha (DSİ), 2,00 milyon ha (halk) Toplam: 4,50 milyon ha cıvarındadır.

Ülkemizde bugün, 2002 yılı DSİ verilerine göre, yıllık 33,90 milyar m³ yerüstü suyu ve 6,23 milyar m³ yeraltısuyu olmak üzere, toplam su kullanımının 40 milyar m³/yıl mertebelerinde olduğu görülmektedir. Bu da ekonomik olarak kullanılabilir su potansiyelimizin (yaklaşık 110 milyar m³/yıl), yarısından az bir kesimin kullanıldığını gösterir.

ÜLKEMİZDE YERALTISUYU VE YERALTISUYU KULLANIM POLİTİKASI ÜZERİNE BAZI ÖRNEKLER

Kullanılabilir Yeraltısuyu Potansiyeli

Ekonomik olarak kullanıma sunulabilen, ovalık alanlardaki yeraltısuyu potansiyeli DSİ verilerine göre, 13,66 km³/yıl dır.

Ancak, büyük kaynaklar ve akarsuların baz akımları göz önüne alındığında bu değer, 60 km³/yıl mertebelerine kadar yükselmektedir.

Bu değerlendirmelere giren, ovalardaki yeraltısuyu potansiyelinin korunamaması üzerine bazı örnekler.

Bursa Ovası, Bornova Ovası, Bodrum Ovası, İstanbul Ovaları, 

İSTANBUL’UN  SUSUZ  KALMAMASI  İÇİN  BAZI  PROJELER

1) Şebekelerdeki  su  borularındaki  kaçakları en aza  indirmek ve  boruları  yenilemek

2) Yağmu  bombası  uygulaması.Daha  önceki  dönemde  kuraklık  yıllarında  suyun  yüzde 25′i bu  sayede  karşılanmıştı.

3) Belkide  en  gerçekçi  ve  çözümleyi  proje  Karadenizdeniz’den su  alınarak , deniz   suyundaki   tuzun  giderilmesi ve suyun  kullanılabilir  hale  getirilmesi.Fakat  bu  işlem  uzun  süreceği  için  daha  önceden  barajların  suyla  dolu  olması  gerekir.

4) Yalova’dan  su  taşınması

5) İstanbul’un Avrupa  yakasında  daha  çok  yerleşim   olmasına  karşın  su  kaynakları  Anadolu  yakasında  bulunuyor.Boğaziçi’nin  altından  geçirilecek  üç  koldan  yapılacak  tünel  suyu  ile  Avrupa  yakasına  su  ulaştırılması.